Deze website maakt gebruik van cookies. Klik hier voor meer informatie.

Het PAS-arrest: Strenge eisen aan het Programma Aanpak Stikstof

Arrest van het Hof van Justitie van de Europese Unie van 7 november 2018

Relevantie:

  • Het Hof van Justitie heeft geoordeeld dat het programma als het PAS in beginsel is toegestaan.
  • Aan een dergelijk programma stelt het Hof strenge eisen. Voor de passende beoordeling die aan het programma ten grondslag ligt, geldt dat er geen wetenschappelijke twijfel mag bestaan over de gevolgen van de plannen of projecten op de natuurwaarden.
  • Het is aan de Afdeling om te onderzoeken of hier aan is voldaan. Daarna is het aan de minister om eventueel tot een gewijzigde aanpak van de stikstofproblematiek te komen.

Aanleiding

Op 7 november 2018 heeft het Hof van Justitie van de Europese Unie uitspraak gedaan in de zaken C-293/17 en C-294/17 betreffende een prejudiciële procedure die aanhangig was gemaakt door de Raad van State over het Programma Aanpak Stikstof (PAS). De Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State (de Afdeling) heeft aan het Hof van Justitie gevraagd of het PAS in overeenstemming is met de Europese Habitatrichtlijn 92/43 en dus juridisch houdbaar is. In afwachting van het arrest van het Hof van Justitie heeft de Afdeling tal van zaken die aanhangig waren gemaakt over het PAS aangehouden.

Naar aanleiding van dit arrest wordt in februari 2019 een zitting gehouden in de zaken waarin de vragen zijn gesteld. Andere zaken die de Afdeling heeft aangehouden in verband met deze vragen zullen daarna worden afgedaan.

Conclusies

De belangrijkste conclusie uit het arrest is dat een programma als het PAS in beginsel toelaatbaar is onder de Habitatrichtlijn. Niettemin zijn de eisen die aan een dergelijk programma worden gesteld zeer hoog. Het is aan de Afdeling om te toetsen of aan die eisen wordt voldaan. Maar nu al is duidelijk het PAS in de huidige vorm niet al kunnen blijven voortbestaan.

De kern van het oordeel van het Hof is dat de passende beoordeling van het programma moet voldoen aan dezelfde eisen die de richtlijn stelt aan de beoordeling van een individueel project. Dat betekent dat er wetenschappelijk gezien redelijkerwijs geen twijfel mag bestaan dat geen van de plannen of projecten schadelijke gevolgen heeft. Het Hof overweegt in dit verband dat de nationale rechter over moet gaan tot een grondige en volledige toetsing van de wetenschappelijke deugdelijkheid van de passende beoordeling die aan het programma ten grondslag ligt. Daarbij moet met name het gebruik van de gebruikte software, de AERIUS Calculator, worden beoordeeld. Hiermee sluit het Hof aan bij haar vaste rechtspraak over het voorzorgsbeginsel.

In het verlengde daarvan oordeelt het Hof dat projecten die zonder vergunningplicht en daarmee zonder een individueel passende beoordeling worden uitgevoerd, niet zijn toegestaan, tenzij sprake is van een passende beoordeling in het kader van het programma die voldoet aan de gestelde eisen.

Als daar aan is voldaan, dan kan voor projecten die een bepaalde drempelwaarde niet overschrijden een vergunningplicht achterwege blijven. Onder een project worden door het Hof mede verstaan het weiden van vee en het bemesten van de bodem, nu deze activiteiten effect hebben op de instandhoudingsdoelstellingen en waarbij de eigenschappen van de bodem veranderen. Hierdoor kunnen deze activiteiten in feite gelijk gesteld worden met een fysieke ingreep in het natuurlijke milieu.

Voorts is relevant dat bij de passende beoordeling van dat programma geen maatregelen mogen worden betrokken waarvan de effecten nog niet vaststaan. En ten slotte is relevant dat activiteiten die vergund zijn voor de inwerkingtreding van de habitatrichtlijn, wel onder de richtlijn vallen, in die zin dat artikel 6, tweede lid van de richtlijn onverkort geldt en er dus geen significante effecten mogen optreden.

Hoe nu verder?

Met dit arrest schept het Hof duidelijkheid over de toepassing van het PAS. De criteria die het Hof stelt, reiken verder dan alleen de stikstofproblematiek. Echter, er blijven ook nog vragen over. Hoe zal moeten worden omgegaan met de zware eisen die het Hof stelt? Is het PAS nog om te buigen tot een werkbaar programma? En wat zijn de gevolgen voor reeds vergunde en lopende projecten?

De eisen lijken te zullen leiden naar een strengere aanpak van de stikstofproblematiek. Uiteindelijk is het aan de minister van LNV om daar – nadat de Afdeling een oordeel heeft gegeven – uitvoering aan te geven.

Toelichting: Beantwoording van de vragen door het Hof van Justitie

Het oordeel van het Hof omvat de volgende punten:

  • Het weiden van vee en bemesting van de bodem kan worden aangemerkt als een project in de zin van artikel 6, derde lid van de Habitatrichtlijn (de richtlijn), waarvoor dus een passende beoordeling nodig is.
  • Ten aanzien van lopende projecten waarvoor een vergunning was verleend voor inwerkingtreding van de richtlijn, valt de uitvoering van het project toch onder artikel 6, tweede lid van de richtlijn. Als een project leidt tot een significante verstoring, of sprake is van een risico daarop, dan is al sprake van schending van die bepaling.
  • Een programma als het PAS, waarbij een vergunning wordt verleend op basis van een passende beoordeling die in een eerder stadium is uitgevoerd, is feitelijk toelaatbaar onder de richtlijn, mits na een grondige toetsing van de wetenschappelijke deugdelijkheid van de beoordeling kan worden gegarandeerd dat er wetenschappelijk gezien redelijkerwijs geen twijfel bestaat dat geen van de plannen of projecten schadelijke gevolgen heeft.
  • Als aan het vereiste van punt 3 wordt voldaan, dan is een programma als het PAS op grond waarvan voor projecten die een bepaalde drempelwaarde of grenswaarde niet overschrijden, geen individuele toestemming is vereist, toelaatbaar.
  • Een programma als het PAS op grond waarvan bepaalde categorieën projecten zoals het weiden van vee of het bemesten van de bodem in het kader van een programmatische aanpak wordt uitgevoerd zonder dat sprake is van een vergunningplicht en daarmee van een individuele passende beoordeling van de gevolgen ervan, is niet toegestaan onder de richtlijn tenzij op grond van objectieve omstandigheden met zekerheid kan worden uitgesloten dat die projecten afzonderlijk of in combinatie significante gevolgen hebben.
  • Bij een passende beoordeling als bedoeld in artikel 6, derde lid van de richtlijn mogen geen instandhoudingsmaatregelen, preventieve maatregelen, specifieke maatregelen als bedoeld in het PAS, of autonome maatregelen die losstaan van dat programma worden betrokken als de verwachte voordelen van die maatregelen niet vaststaan.
  • Met de procedures voor monitoring en toezicht opgenomen in het PAS wordt voldaan aan artikel 6, tweede lid van de richtlijn.

Wilt u meer weten over deze beschikking, neem dan contact op met MR. IR. Wiarda Geelhoed.

ONZE MENSEN VAN A TOT Z//
CONTACT Wiarda Geelhoed
  • Restschuld na crisis; kan ik mijn bank daarvoor verantwoordelijk houden?
  • Geen huwelijkse voorwaarden? Toch blijft privé, wat privé was.
  • Ontslag nemen, lagere alimentatie?
  • Belangrijke termijn voor werknemers bij ontslag op staande voet
  • Dienstverband laten ‘slapen’ om geen transitievergoeding te hoeven betalen, is toegestaan
  • Overlast door huurders: wat vindt het Gerechtshof daarvan?
  • De failliete huurder: leegstandschade en de bankgarantie
  • Wetsvoorstel UBO-register omvat nieuwe ‘terugmeldingsplicht’ Wwft-instellingen
  • Is uw gedragsverklaring aanbesteden nog geldig?
  • Een werknemer met twee dienstverbanden? Houd rekening met de Arbeidstijdenwet!
  • Het adviesrecht van de ondernemingsraad in geval van faillissement
  • Transitievergoeding ook verschuldigd bij dienstverband van exact 24 maanden
  • Koop breekt geen huur (maar soms wel in stukjes)
  • Valse reviews op internet: niet zonder consequenties
  • Transitievergoeding bij langdurig arbeidsongeschiktheid: geld terug?
  • Onteigening Hedwigepolder: Hoge Raad bevestigt rechtbankvonnis
  • Overheid wil het aantal vechtscheidingen terugdringen
  • Verborgen camera’s: diefstal op de werkvloer NAAR NIEUWS//
  • De meest gestelde vragen over de AVG: deel 1 – Minder dan 250 werknemers: toch een verwerkingsregister bijhouden? NAAR NIEUWS//
  • De meest gestelde vragen over de AVG: deel 2 – Toestemming niet altijd nodig NAAR NIEUWS//
  • Bankbreuk; wat is dat eigenlijk? NAAR NIEUWS//
  • Wetsvoorstel Wet arbeidsmarkt in balans: wat verandert er? Wetsvoorstel Wet arbeidsmarkt in balans: wat verandert er?
  • Een brancheringsregeling in een bestemmingsplan: Mag dat?
  • Heeft u al een privacystatement voor uw werknemers?
  • Kwijtschelden van studiekosten kost u mogelijk meer dan u denkt
  • Mijn werknemer heeft schulden. Wat nu?
  • Nieuwe maatregelen aangekondigd ter verbetering toegankelijkheid van de woningmarkt voor starters
Stel Hier Uw Vraag contactformulier//