Deze website maakt gebruik van cookies. Klik hier voor meer informatie.

BEOORDELINGSKADER KROON INGEVAL VAN BEROEP OP ZELFREALISATIE
(ALGEMEEN VERSUS BIJ MAATREGELEN VAN INFRASTRUCTURELE AARD)

Besluit van 27 augustus 2018, nr. 2018001396 tot aanwijzing van onroerende zaken ter onteigening in de gemeente Zevenaar krachtens artikel 72a van de onteigeningswet (onteigening voor de aanleg van de Overnachtingshaven Spijk aan de noordoever van de Rijn in de Beijenwaard te Spijk, met bijkomende werken).

Staatscourant 2018 nr. 52853 25 september 2018

Relevantie

  • Onteigeningsrecht

  • Zelfrealisatie:

    1. Bij de beoordeling van de noodzaak tot onteigening wordt door de Kroon getoetst of het doel waarvoor wordt onteigend niet te bereiken valt door het door de grondeigenaar zelf uitvoeren van de bestemmingen die aan zijn eigendom zijn toegekend. Indien de eigenaar te kennen geeft daartoe bereid en in staat te zijn, bestaat er in beginsel geen noodzaak tot onteigening.
    2. Hierop kan een uitzondering worden gemaakt in de situatie dat de verzoeker om onteigening een andere vorm van planuitvoering wenst dan die welke de grondeigenaar voor ogen staat. In dat geval is onteigening alleen te rechtvaardigen als de verzoeker om onteigening kan aantonen dat het algemeen belang de door hem gewenste vorm van uitvoering vordert.
    3. Andere situaties die een beroep op zelfrealisatie in de weg kunnen staan, zijn dat de grondeigenaar niet over voldoende aaneengesloten grond beschikt om de bestemming op doelmatige wijze zelf te kunnen realiseren of als de te onteigenen gronden geen afzonderlijk deel van het uit te voeren project kunnen vormen.
    4. Volgens bestendig beleid van de Kroon komen maatregelen van infrastructurele aard doorgaans niet voor zelfrealisatie in aanmerking. Dit is ook vermeld in de (door de Corporate Dienst Rijkswaterstaat opgestelde) Handreiking Administratieve Onteigeningsprocedure van 16 januari 2016, blz. 22, onder 2.3.3.
  • Minnelijk overleg:

    gedurende het minnelijk overleg kunnen door het uitwisselen van wederzijdse standpunten en recente jurisprudentie ook wijzigingen optreden in de hoogte van de aangeboden vergoeding en wanneer dergelijke wijzigingen zich voor doen brengt dat niet automatisch met zich mee dat het minnelijk overleg als onvoldoende serieus of niet redelijk moet worden aangemerkt.

Casus

De Boven-Rijn en Waal behoren tot de drukst bevaren vaarwegen in Nederland. Bij Lobith passeren jaarlijks ongeveer 140.000 schepen de grens met Duitsland.

Om de veiligheid van de scheepvaart te borgen, is wettelijk bepaald dat schippers op gezette tijden rust moeten nemen. Om schippers voldoende gelegenheid te geven te rusten zonder op de rivier voor anker te moeten gaan, realiseert Rijkswaterstaat langs hoofdvaarwegen overnachtingshavens.

Het onderhavige onteigeningsbesluit betreft de aanleg van de nieuwe “Overnachtingshaven Spijk”, in de nabijheid van Lobith, aan de noordzijde van de Boven-Rijn.

De nieuwe “Overnachtingshaven Spijk” gaat ruimte bieden voor circa 50 ligplaatsen voor schepen groter dan 110 meter.

Dit onteigeningswerk betreft een gezamenlijk project van Rijkswaterstaat, Provincie Gelderland en de gemeente Zevenaar. Omdat de overnachtingshaven door Rijkswaterstaat wordt gerealiseerd en daarvan ook de beheerder wordt, is door de Staat (Rijkswaterstaat) (op 19 december 2017) om (aanwijzing ter) onteigening verzocht.

De planologische grondslag voor de uitvoering van dit werk wordt gevormd door het provinciaal inpassingsplan Overnachtingshaven Lobith van de provincie Gelderland dat is vastgesteld door provinciale staten van Gelderland op 29 juni 2016. Op het moment van het Kroonbesluit was dit PIP nog niet onherroepelijk.

Als reactie op het ontwerp onteigeningsbesluit (en binnen de termijn van terinzagelegging vanaf 29 maart 2018 tot en met 9 mei 2018) zijn een drietal zienswijzen ingediend. Zo verzette o.m. Boskalis Nederland B.V. zich tegen het voorgenomen onteigeningsbesluit. Als eigenaar van meerdere (maar dus niet alle) onroerende zaken, gelegen binnen de onteigeningsgrenzen, had Boskalis o.m. een beroep op zelfrealisatie gedaan. De Kroon heeft dit beroep verworpen. Hieromtrent zijn meerdere overwegingen van de Kroon als relevant voor de rechtspraktijk te signaleren.

Beroep op zelfrealisatie

Zienswijze Boskalis

In de kern be(t)oogde Boskalis met haar beroep op zelfrealisatie de ontgronding op haar eigen gronden, de gronden van haar samenwerkingspartners (waarmee zij daarover reeds afspraken had gemaakt) en de gronden van verzoeker zelf uit te (kunnen) (doen) voeren en eerst na uitvoering de gronden aan de Staat over te (kunnen) dragen. Zodoende zouden – aldus Boskalis – de opbrengsten van de zandwinning bij de eigenaren van de grond terecht komen en zou recht worden gedaan aan het eigendomsrecht en het recht om daarvan volledig te profiteren.

Tijdens de hoorzitting van 23 mei 2018 heeft Boskalis nog toegelicht dat het haar louter erom ging dat zij gebruik zou kunnen maken van datgene wat haar eigendomsrecht omvat: het recht om daarvan ten volle de vruchten te genieten. Aldus Boskalis zou zij bereid en in staat zijn om zelf te realiseren waarbij “een waaier van afspraken” mogelijk zou zijn; zo wilde Boskalis realiseren conform de plannen en vergunningen van de Staat. Omdat echter Boskalis niet over alle gronden beschikte, zou de Staat daarbij haar reeds verworven gronden aan Boskalis kunnen verkopen of ter beschikking kunnen stellen.

Volgens Boskalis zou de Staat over dit beroep op zelfrealisatie met haar nog geen overleg hebben gevoerd, zodat de noodzaak tot onteigening zou ontbreken.

Overwegingen Kroon

Betreffende dit beroep op het zelfrealisatiebeginsel heeft de Kroon het volgende beoordelingskader gegeven:

  1. Bij de beoordeling van de noodzaak tot onteigening wordt door de Kroon getoetst of het doel waarvoor wordt onteigend niet te bereiken valt door het door de grondeigenaar zelf uitvoeren van de bestemmingen die aan zijn eigendom zijn toegekend. Indien de eigenaar te kennen geeft daartoe bereid en in staat te zijn, bestaat er in beginsel geen noodzaak tot onteigening.
  2. Hierop kan een uitzondering worden gemaakt in de situatie dat de verzoeker om onteigening een andere vorm van planuitvoering wenst dan die welke de grondeigenaar voor ogen staat. In dat geval is onteigening alleen te rechtvaardigen als de verzoeker om onteigening kan aan-tonen dat het algemeen belang de door hem gewenste vorm van uitvoering vordert. De beoordeling welke vorm van uitvoering dienstig is aan het algemeen belang, is daarbij voorbehouden aan het bestuursorgaan dat het bestemmingsplan heeft vastgesteld. Of de grondeigenaar bereid en in staat is om zelf tot planuitvoering over te gaan, hangt dan ook mede af van de door het bestuursorgaan gewenste vorm van planuitvoering. In verband daarmee moet de gewenste vorm van planuitvoering aan de grondeigenaar kenbaar zijn gemaakt. De vorm van planuitvoering kan worden afgeleid uit de planregels en de toelichting van een inpassingsplan alsmede uit al dan niet daarvan deel uitmakende inrichtings- en verkavelingsschetsen. De gewenste vorm van uitvoering kan ook tot uitdrukking komen in een exploitatieplan.
  3. Andere situaties die een beroep op zelfrealisatie in de weg kunnen staan, zijn dat de grondeigenaar niet over voldoende aaneengesloten grond beschikt om de bestemming op doelmatige wijze zelf te kunnen realiseren of als de te onteigenen gronden geen afzonderlijk deel van het uit te voeren project kunnen vormen.
  4. Volgens bestendig beleid van de Kroon komen maatregelen van infrastructurele aard doorgaans niet voor zelfrealisatie in aanmerking. Dit is ook vermeld in de (door de Corporate Dienst Rijkswaterstaat opgestelde) Handreiking Administratieve Onteigeningsprocedure van 16 januari 2016, blz. 22, onder 2.3.3.


Met inachtneming van dit beoordelingskader heeft de Kroon ten aanzien van het onderhavige onteigeningsplan specifiek overwogen:

  1. Voor zover aanleg van de overnachtingshaven (met bijkomende werken) door Boskalis al mogelijk zou zijn, is dit ongewenst. Overeenkomstig bestendig beleid van de Kroon is het uit een oogpunt van integrale aanleg en integraal beheer van infrastructurele werken, waaronder havenwerken, doelmatig te achten dat de overheid de daarvoor benodigde gronden in eigendom verkrijgt.
  2. Het onderhavige infrastructurele werk kenmerkt zich doordat het een havenwerk betreft dat onderdeel uitmaakt van een hoofdvaarweg en waarmee de veiligheid en de doorstroming van het scheepvaartverkeer is gemoeid. De o.m. van Boskalis benodigde gronden zijn benodigd om het infrastructurele werkt te realiseren. Voor die gronden geldt dat het vanuit het oogpunt van integrale aanleg en integraal beheer van deze werken doelmatig moet worden geacht dat de Staat deze in eigendom verkrijgt en zelfrealisatie dan ook niet voor de hand ligt.
  3. Gelet op het vorenstaande mocht de Staat aan het verzoek van Boskalis tot zelfrealisatie voorbij gaan.
  4. De vraag of Boskalis al dan niet daadwerkelijk tot zelfrealisatie bereid en in staat zou zijn en de daartoe aangedragen zelfrealisatieoplossingen, stonden de Kroon dan ook verder niet meer ter beoordeling.

Voor wat betreft de klacht van Boskalis dat de Staat ten onrechte niet met haar in overleg is getreden over de door haar aangedragen voorstellen en oplossingen, is door de Kroon overwogen dat de Staat hieraan voorbij mocht gaan omdat de onderhavige infrastructurele werken niet voor zelfrealisatie in aanmerking komen.

In dit verband heeft de Kroon ook vastgesteld dat de Staat reeds bij e-mail van 2 oktober 2015 aan Boskalis heeft laten weten dat zelfrealisatie niet mogelijk was en dat, om geen verkeerde verwachtingen te wekken, geen gevolg zou worden gegeven aan het verzoek van Boskalis om daarover in gesprek te gaan en dit gedurende het nadien gevoerde overleg ook nog meerdere malen door de Staat aan Boskalis is bevestigd.

Stand van het minnelijk overleg

Zienswijze Boskalis

Naast het beroep op zelfrealisatie was door Boskalis ook betoogd dat de Staat geen serieuze pogingen had ondernomen om de gronden van Boskalis minnelijk te verwerven en daarmee de onteigening prematuur was en de noodzaak daarvoor ontbrak.

Overwegingen Kroon

Volgens de Kroon was dit betoog van Boskalis vooral ingegeven door een groot verschil van inzicht tussen partijen over de uitleg van de wijze van berekening van de mogelijke waarde van de bodembestanddelen. Aldus de Kroon was de wijze van berekenen van dit onderdeel van de schadeloosstelling zeer complex en vergde dat van beide partijen tijd.

Gelet op dit grote verschil van inzicht was volgens de Kroon ten tijde van het onteigeningsverzoek (van 19 december 2017) aannemelijk dat het minnelijk overleg voorlopig niet tot vrijwillige eigendomsoverdracht zou leiden en mocht toen door de Staat worden overgegaan tot de start van de administratieve onteigeningsprocedure.

In verband hiermee valt op dat de Staat op het moment van indiening van het onteigeningsverzoek zich – middels de door haar ingeschakelde taxatiecommissie – nog verder zou (dienen te) beraden over de door Boskalis aangeleverde nadere onderbouwing en dat het overleg daarover met Boskalis zou worden voortgezet, maar de Kroon hierin geen aanleiding zag om het minnelijk overleg als onvoldoende serieus of niet redelijk aan te moeten merken.

Integendeel, de Kroon overwoog specifiek dat:

  • gedurende het minnelijk overleg door het uitwisselen van wederzijdse standpunten en recente jurisprudentie ook wijzigingen kunnen optreden in de hoogte van de aangeboden vergoeding en wanneer dergelijke wijzigingen zich voor doen dat niet automatisch met zich brengt dat het minnelijk overleg als onvoldoende serieus of niet redelijk moet worden aangemerkt.

Oftewel: dat op het moment van indiening onteigeningsverzoek de Staat zich nog zou (dienen te) beraden over de door Boskalis aangeleverde nadere onderbouwing en dat het overleg daarover met Boskalis zou worden voortgezet, leidt niet automatisch tot de conclusie dat de Staat het onteigeningsverzoek nog niet kon indienen. Nieuw ingenomen standpunten en/of recente jurisprudentie behoeven dus geen belemmering te zijn voor indiening van het onteigeningsverzoek.

Voor meer informatie over dit Kroonbesluit kunt u contact opnemen met mr. Jan Veldhuis

 

 

 

ONZE MENSEN VAN A TOT Z//
CONTACT Jan Veldhuis
  • Restschuld na crisis; kan ik mijn bank daarvoor verantwoordelijk houden?
  • Geen huwelijkse voorwaarden? Toch blijft privé, wat privé was.
  • Ontslag nemen, lagere alimentatie?
  • Belangrijke termijn voor werknemers bij ontslag op staande voet
  • Dienstverband laten ‘slapen’ om geen transitievergoeding te hoeven betalen, is toegestaan
  • Overlast door huurders: wat vindt het Gerechtshof daarvan?
  • De failliete huurder: leegstandschade en de bankgarantie
  • Wetsvoorstel UBO-register omvat nieuwe ‘terugmeldingsplicht’ Wwft-instellingen
  • Is uw gedragsverklaring aanbesteden nog geldig?
  • Een werknemer met twee dienstverbanden? Houd rekening met de Arbeidstijdenwet!
  • Het adviesrecht van de ondernemingsraad in geval van faillissement
  • Transitievergoeding ook verschuldigd bij dienstverband van exact 24 maanden
  • Koop breekt geen huur (maar soms wel in stukjes)
  • Valse reviews op internet: niet zonder consequenties
  • Transitievergoeding bij langdurig arbeidsongeschiktheid: geld terug?
  • Onteigening Hedwigepolder: Hoge Raad bevestigt rechtbankvonnis
  • Overheid wil het aantal vechtscheidingen terugdringen
  • Verborgen camera’s: diefstal op de werkvloer NAAR NIEUWS//
  • De meest gestelde vragen over de AVG: deel 1 – Minder dan 250 werknemers: toch een verwerkingsregister bijhouden? NAAR NIEUWS//
  • De meest gestelde vragen over de AVG: deel 2 – Toestemming niet altijd nodig NAAR NIEUWS//
  • Bankbreuk; wat is dat eigenlijk? NAAR NIEUWS//
  • Wetsvoorstel Wet arbeidsmarkt in balans: wat verandert er? Wetsvoorstel Wet arbeidsmarkt in balans: wat verandert er?
  • Een brancheringsregeling in een bestemmingsplan: Mag dat?
  • Heeft u al een privacystatement voor uw werknemers?
  • Kwijtschelden van studiekosten kost u mogelijk meer dan u denkt
  • Mijn werknemer heeft schulden. Wat nu?
  • Nieuwe maatregelen aangekondigd ter verbetering toegankelijkheid van de woningmarkt voor starters
Stel Hier Uw Vraag contactformulier//